روز عرفه و عيد قربان

روز عرفه، روز عرفان و معرفت است؛ روز شناخت. روز شناخت خود و شناخت خدا و چه زيبا فرموده‌اند: «مَن عَرَفَ نفسَه فقد عَرف ربه». سخن از شناخت خداست. وقتي رسول اعظم، أشرف کائنات از شناخت خدا سخن مي‌گويد، فرياد عجز بر مي‌آورد که «ما عرفناکَ حقَّ معرفتکَ»؛ ما آنگونه که حقّ شناخت توست، تو را نشناختيم.
دل در جوشش ناب عرفه، وضو مي‌گيرد و در صحراي تفتيده عرفات، جاري مي‌شود.
آنجا كه ايوان هزار نقش خداشناسي است. لبها ترنم با طراوت دعا به خود گرفته و چشمها امان خود را از بارش توبه، از دست داده‌اند. دل، بيقرار روح عرفات، حضرت اباعبدالله الحسين(ع) شده است. پنجره باران خورده چشم ها از ضريح اجابت، تصوير مي‌دهد و اين صحراي عرفات است كه با كلمات روحبخش دعاي امام حسين(ع) و اشك عاشقان او بر دامن خود اجابت را نقش مي‌كند.
اشك و زمزمه ما را نيز بپذير، اي خداي عرفه.
روز نهم ذي‌الحجه؛ روز عرفه و از اعياد عظيمه است، هرچند به اسم عيد ناميده نشده و روزي است که حقتعالي بندگان خويش را به عبادت و طاعت خود خوانده و موائد(سفره‌هاي) جود و احسان خود را براي ايشان گسترانيده و شيطان در اين روز خوار و حقيرتر و رانده‌تر و در خشمناکترين اوقات خواهد بود.

روايت شده که حضرت امام زين‌العابدين(عليه‌السلام) شنيد در روز عرفه صداي سائلي را که از مردم سؤال مي‌نمود. فرمود: واي بر تو. آيا از غير خدا سؤال مي‌کني در اين روز و حال آن‌که اميد مي‌رود در اين روز براي بچّه‌هاي در شکم آن‌که فضل خدا شامل آنها شود و سعيد شوند.

اعمال حاجيان در عرفات

روز عرفه؛ روزي است که زائران حرم دوست، سپيده دم صبح راهي عرفات شدند تا در جوي مملو از ايمان، خشوع و خضوع استغفار کرده و ارکان اصلي حج را به جا آورند.

زائران در روز نهم ذيحجه، روز عرفه، آداب و رسوم و مناسک ديني خود را به جا مي‌آورند و خود را براي ديگر اعمال اين ايام آماده مي‌کنند. روزي که صدها هزار زائر خانه خدا به عرفات رفته‌اند و در اين روز بزرگ به درگاه خداوند متعال تضرع مي‌کنند، روزي که آنها خواستار تقرب به درگاه احديت هستند. روزي که خواهان بخشش گناهان و تولدي دوباره‌اند. در اين روز خدا دينش را کامل کرده و نعمتش را تمام.

صحراي عرفات در 21 کيلومتري شمال مکه واقع شده و تپه کوچکي است که حدود 250 متر از سطح دريا بالاتر و کوهها آن را احاطه کرده اند.

در اين روز حجاج بيت الله الحرام استغفار مي‌کنند و پاک و عاري از هر گناه مي‌شوند، همچون کودکي که تازه زاده شده است. در اين روز صداي دعا و انابه بنده به درگاه احديت قطع نمي‌شود و استغاثه بنده از پروردگارش تا عرش مي‌رود.

زائران پس از اداي نماز ظهر و عصر در عرفات مانند سنت پيامبر اکرم(ص) رو به قبله ايستاده، تا زمان غروب خورشيد اين حالت را حفظ، به دعا خواني خود ادامه مي‌دهند و به تفکر و تأمل در اعمال خود پرداخته و توبه و انابه سر مي‌دهند.
آنها پس از وقوف در عرفات، از طلوع خورشيد تا غروب، به سوي مزدلفه براي شب زنده‌داري رفته و در آنجا بيتوته مي‌کنند و به عبادت و راز و نياز مي‌پردازند. آنها نماز مغرب و عشا را در مزدلفه به جا مي‌آورند و تا صبح فردا(عيد قربان) شب زنده‌داري کرده و به دعا و مناجات مي‌پردازند‌.

زائران خانه خدا 10 ذيحجه بار ديگر به مني باز مي‌گردند تا قرباني کنند، رمي جمرات و مراسم عيد قربان را برگزار کنند تا حج آنها کامل شده و نام حاجي را بر خود نهند.

رمي جمرات را طي سه روز متوالي(ايام تشريق) انجام مي‌دهند. در نيمه‌هاي شب ضعيفان، زنان، پيران و بيماران آنگونه که پيامبر اکرم(ص) به اين گروه اجازه داده بود، رمي جمرات را به جا مي‌آورند و بقيه تا صبح فردا صبر کرده و دعا مي‌خوانند و به عبادت مي‌پردازند. سپس مناسک حج به پايان مي‌رسد و به منظور طواف افاضه و خارج شدن از احرام به مکه مي‌روند.

علت نامگذاري عرفه

در وجه تسميه «عرفه» چنين گفته‌اند كه جبرئيل(عليه‌السلام) هنگامي كه مناسك را به ابراهيم مي‌آموخت، چون به عرفه رسيد به او گفت «عرفتُ» و او پاسخ داد آري، لذا به اين نام خوانده شد.
و نيز گفته اند سبب آن اين است كه مردم از اين جايگاه به گناه خود اعتراف مي‌كنند و بعضي آن را جهت تحمل صبر و رنجي مي‌دانند كه براي رسيدن به آن بايد متحمل شد. چرا كه يكي از معاني «عرف»؛ صبر و شكيبايي و تحمل است.

اعمال روز عرفه

روايت شده که حضرت امام زين‌العابدين(عليه‌السلام) شنيد در روز عرفه صداي سائلي را که از مردم سؤال مي‌نمود. فرمود: واي بر تو. آيا از غير خدا سؤال مي‌کني در اين روز و حال آن‌که اميد مي‌رود در اين روز براي بچّه‌هاي در شکم آن‌که فضل خدا شامل آنها شود و سعيد شوند.
و براي اين روز اعمال چند است:
اول: غسل

دوّم: زيارت امام حسين(عليه‌السلام) که مقابل هزار حجّ و هزار عمره و هزار جهاد بلکه بالاتر است و احاديث در کثرت فضيلت زيارت آن حضرت در اين روز متواتر است و اگر کسي توفيق يابد که در اين روز در تحت قُبّه مقدّسه آن حضرت باشد، ثوابش کمتر از کسي که در عرفات باشد نيست، بلکه زياده و مقدّم است.

سوم: پس از نماز عصر، پيش از آن‌که مشغول به خواندن دعاهاي عرفه شود دو رکعت نماز بجا آورد در زير آسمان و اعتراف و اقرار کند نزد حقتعالي به گناهان خود تا فايز شود به ثواب عرفات و گناهانش آمرزيده شود.
پس مشغول شود به اعمال و ادعيه عرفه که از حُجَج طاهره(صلوات اللّه عليهم) روايت شده و آنها زيادتر از آن است که در اين مختصر ذکر شود.
شيخ کفعمي در مصباح فرموده: «مستحب است روزه روز عرفه براي کسي که ضعف پيدا نکند از دعا خواندن و مستحب است غسل پيش از زوال و زيارت امام حسين(عليه‌السلام) در روز و شب عرفه، و چون وقت زوال(ظهر) شد، زير آسمان رود و نماز ظهر و عصر را با رکوع و سجود نيکو به جاي آورد و چون فارغ شود دو رکعت نماز کند در رکعت اوّل بعد از حمد توحيد و در دوم پس از حمد قُل يا اَيهَا الْکافِروُنَ بخواند. پس از آن چهار رکعت نماز گزارد در هر رکعت پس از حمد توحيد پنجاه مرتبه بخواند.»
اين نماز، همان نماز حضرت اميرالمؤمنين(عليه‌السلام) است.

عيد قربان

واژه «عيد» در لغت به معني «بازگشتن» مي‏باشد و دراصطلاح، به معني بازگشت به سوي خداوند سبحان است.
واژه «عيد» تنها يک‏بار در قرآن آمده و به معناي روزي است که نعمت‏هاي آسماني بر مؤمنان فرود مي‏آيد.
در فرهنگ اسلام نيز از روزي که انسان در آن گناه و معصيتي مرتکب نشود، به عيد تعبير کرده‏اند.
اعياد اسلامي هم‏چون فطر، مبعث، غدير و قربان، افزون بر اين که خاطره رخداد مهمي را در يادها زنده مي‏کنند و بزرگ‏داشت، درس آموزي و تبليغ آن رويداد را يادآور مي‏شوند، روزهاي ويژه رحمت و لطف خداوندي نيز به شمار مي‏آيند.
در اين عيدها، عطايا و نعمتهاي الهي، در سريرهايي از نور بر بندگان فرود مي‏آيند و دريچه‏هاي بخشش و آمرزش پروردگار، به مِهر بر مردمان گشوده مي‏گردد.
از اينرو، آنان که لحظه‏هاي ناب را قدر مي‏شناسند، در اين روزها با عطر نياز و راز، غبار غفلت را از دل‏هاي آلوده‏شان مي‏زدايند و دل را از زنگار گناه، پاک مي‏سازند.

عيد قربان؛ قربانگاه أعظم است و قرآن چه زيبا از آن خبر مي‌دهد: «و فَدَيناهُ بذِبحٍ عَظيم».
حسين(عليه‌السلام)، ذبح عظيم مسلخ نينوا مي‌شود تا قربان بماند، غدير بماند، مبعث بماند و نداي توحيدي ابراهيم خليل در گوش جهان گُم نشود.
خدايا! شگفت زده نمي‌شويم اگر پيش از ميهمانان عَرفاتيَت، به زائران سيدالشّهدا نظري بيفکني که او، سرّ بقاي مِني و عرفات است.
خدايا! فرمودي: «و ابتغوا إليه الوسيله»، و منِ حيران در بيابان سر در گمي، وسيله‌اي محکمتر از حسين نيافته‌ام.
معبودا! به احترام او، مرا محترم گردان و از خطاهايم در گذر و به ديده رحمت، بر من نظاره کن که بدان سخت محتاجم.

زمزمه‏هاي فرزند ذبيح آل محمّد در عيد قربان

مولايمان حضرت زين العابدين(عليه‏السلام) در روز عيد قربان، اينگونه با پروردگار خويش مناجات مي‏نمودند: «پرورگارا! آن کس که به سوي مخلوقي حرکت کند، خويشتن را به اميد عطا و بخشش او آماده مي‏سازد. پس امروز، من به اميد عفو و صله تو آماده شده‏ام و از درگاهت، مرحمت و کرامت همي تمنّا دارم.
بارالها، بر محمد و آل او درود و رحمت فرست و اين اميد مرا، نوميد مگردان.
اي خدا! اي آنکه حاجات حاجتمندان... بر تو پنهان نيست، و اي آنکه هر چه ببخشي، خزانه سرشارت زوال نبيند.
من امروز با دست تهي به درگاهت آمده‏ام، و مرا به طاعت و عبادتم تکيه‏اي نيست. نه طاعتي فرستاده‏ام که مقبول باشد و نه جز شفاعت محمد و آل او شفاعت کسي پشت گرمي من است.
بلکه امروز به درگاه تو آمده‏ام، در حالي که به گناهان خويش اعتراف دارم و به عفو عظيم تو که شامل [حال] خطا کاران مي‏شود، اميد دارم».

اللّهمَّ اجعلني عندکَ وجيهاً بِالحُسَين عليه‌السّلام فِي الدّنيا و الاخِرة