صفحه اصلى
  زندگى نامه
  تاليفات
  دروس
  پيام ها
  مصاحبه ها
  سخنرانى ها
  ديدارها
  آلبوم تصاوير
  خاطرات
  سولات برگزيده
  پايگاه هاى مرتبط
  مناسبتها
  ارتباط با ما



فهرست مطالب

مقدّمه ناشر   

11

پيش گفتار   

15

سخن اوّل   

21

منابع و تاريخچه قاعده   

22

ديدگاه هاى كلّى در مورد قاعده لا حرج   

23

ديدگاه فقهاى اماميّه   

23

ديدگاه فقهاى عامّه   

24

معنا و استعمالات حرج   

25

معناى لغوى حرج   

25

معناى حرج در عرف عام   

26

موارد كاربرد واژه حرج در قرآن   

26

الف) آياتى كه «حرج» در آنها به معناى «ضيق» است   

26

ب) آياتى كه «حرج» در آنها به معناى «اثم و گناه» است   

28

مبانى فقهى قاعده   

31

طرح مدّعاى بحث    

31

دليل اوّل: كتاب (آيات قرآن كريم)   

32

1) آيه 78 سوره حجّ   

32

نكات موجود در آيه شريفه   

32

احتمالات موجود در معناى (  مَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِى الدِّينِ مِنْ حَرَج )

35

انواع حكم حرجى   

39

روايات وارد در ذيل آيه حرج   

41

روايت اوّل   

42

روايت دوّم   

43

روايت سوّم   

47

روايت چهارم   

49

روايت پنجم   

50

روايت ششم   

54

اشكالات وارد بر روايت ششم   

57

اشكال صاحب «منتقى» بر قاعده لاحرج   

61

پاسخ اشكال   

62

جمع بندى مطالب و نكات آيه شريفه   

63

2) آيه 6 سوره مائده   

65

بيان مرحوم طبرسى در مورد معناى آيه   

66

كلام صاحب «روح المعانى» در مورد معناى آيه   

67

بيان علاّمه طباطبايى (رحمه الله) در تفسير آيه   

68

بيان امام خمينى (قدس سره) در تفسير آيه   

71

كلام محقّق خوئى (رحمه الله) در تفسير آيه   

72

بيان مرحوم اردبيلى در مورد معناى آيه   

73

نكاتى در مورد آيه شريفه   

75

3) آيه 185 سوره بقره   

77

نكات آيه شريفه   

80

4) آيه 286 سوره بقره   

81

نظر مرحوم طبرسى در مورد معناى آيه شريفه   

84

دليل دوّم: سنّت (روايات)   

85

روايت اوّل   

85

روايت دوّم   

87

نكته تكميلى بحث آيات و روايات   

88

كلام محقّق نراقى (رحمه الله) در مورد نسبت بين مفهوم عسر و ضيق   

88

بررسى نظر محقّق نراقى (رحمه الله)

89

وجوه ذكر شده در مورد قيد «لا يتحمّل عادة»   

91

دليل سوّم: اجماع   

93

اشكالات دليل سوّم   

94

دليل چهارم: عقل   

94

چهار بيان و تقرير براى دليل چهارم   

94

بيان اوّل: تكليف حرجى از مصاديق تكليف به مالايطاق است   

95

اشكالات بيان اوّل   

95

بيان دوّم: امتناع عرفى   

96

اشكال بيان دوّم   

96

بيان سوّم: تكليف حرجى موجب اختلال نظام است   

97

اشكال بيان سوّم   

97

بيان چهارم: قاعده لطف   

97

اشكالات بيان چهارم   

98

شاهد و مؤيّدى بر قاعده لطف و اشكال آن   

102

تنبيهات قاعده لاحرج   

105

تنبيه اوّل: تخصيص قاعده لاحرج   

107

طرح دو اشكال   

107

جواب اشكالات   

108

1 ـ جواب سيّد بحرالعلوم (رحمه الله)

108

اشكالات محقّق نراقى (رحمه الله) بر جواب علاّمه بحرالعلوم (رحمه الله)

109

2 ـ پاسخ صاحب فصول (رحمه الله) و اشكالات آن   

110

3 ـ پاسخ مرحوم ميرفتّاح   

112

ملاك حرجى بودن تكاليف از نظر ميرفتّاح (رحمه الله)

114

اشكال ملاك ارائه شده توسط ميرفتّاح (رحمه الله)

114

4 ـ پاسخ ميرزاى قمى (رحمه الله)

115

احتمالات موجود در عبارت ميرزاى قمى (رحمه الله)

117

5 ـ جواب محقّق نراقى (رحمه الله)

118

اشكال هاى پاسخ محقّق نراقى (رحمه الله)

123

6 ـ بيان ميرزاى آشتيانى (رحمه الله)

124

7 ـ پاسخ محقّق بجنوردى (رحمه الله)

126

اشكالات پاسخ محقّق بجنوردى (رحمه الله)

127

نظر و پاسخ برگزيده   

127

تنبيه دوّم: مقصود از حرج، شخصى است يا نوعى؟   

129

اشكالات وارد بر نوعى بودن «حرج»   

130

اشكال اوّل: امتنانى بودن لاحرج مستلزم حرج شخصى است   

130

پاسخ اشكال اوّل   

131

اشكال دوّم: حرج علّت نفى حكم است و با حرج شخصى سازگارى دارد   

131

پاسخ اشكال دوّم   

132

اشكال سوّم و پاسخ آن   

132

تنبيه سوّم: مفاد قاعده لاحرج، رخصت است يا عزيمت؟   

135

بيان مرحوم همدانى در مورد مفاد قاعده   

136

بيان صاحب عروة (رحمه الله) در مورد مفاد قاعده   

137

كلام امام خمينى (قدس سره)

138

بيان محقّق بجنوردى (رحمه الله)

138

اشكال نظر محقّق بجنوردى (رحمه الله)

138

اشكال بر محقّق نائينى (رحمه الله)

139

تنبيه چهارم: جريان قاعده در احكام وضعى و عدم جريان آن   

143

جهات مانع از جريان قاعده در احكام وضعى   

144

مؤيّدات عدم جريان قاعده در احكام وضعى   

145

كلام محقّق نائينى (رحمه الله)

147

تنبيه پنجم: جريان قاعده لاحرج نسبت به محرّمات   

149

مواردى كه در باب محرّمات احرام به قاعده لاحرج تمسّك شده است   

150

كلام محقّق نراقى   

154

سخن محقّق بجنوردى (رحمه الله)

156

اشكال بر محقّق بجنوردى (رحمه الله)

157

بيان ميرزاى آشتيانى (رحمه الله)

158

جمع بندى و نتيجه مباحث   

159

تنبيه ششم: نسبت بين قاعده لاحرج و حقوق   

163

تنبيه هفتم: تعارض بين قاعده لاحرج و قاعده لاضرر   

165

تنبيه هشتم: عدم شمول قاعده نسبت به احكام غيرالزامى   

167

بيان صاحب فصول (رحمه الله)

168

اشكال بر صاحب فصول (رحمه الله)

168

كلام ميرزاى آشتيانى (رحمه الله)

168

مناقشه در كلام آشتيانى (رحمه الله)

169

تنبيه نهم: جريان قاعده در موارد سببيّت مكلّف براى حرج   

171

بيان ميرزاى آشتيانى (رحمه الله)

171

اشكال بيان محقّق آشتيانى (رحمه الله)

172

تنبيه دهم: آيا قاعده لاحرج فقط نافى حكم است؟   

175

فهرست منابع   

177